“Ngành này có dễ xin việc không?”
“Liệu học xong có ổn định không?”

Đó là những câu hỏi mà rất nhiều phụ huynh trăn trở khi con đứng trước ngưỡng cửa đại học. Con thì muốn học ngành sáng tạo, công nghệ mới; cha mẹ lại lo ngành đó “khó nuôi sống”. Trong khi đó, những ngành từng được coi là “an toàn” cách đây 15–20 năm như ngân hàng, sư phạm, tài chính… nay đã không còn giữ vị thế như trước.

Khoảng cách thế hệ khiến quá trình chọn ngành nhiều khi trở thành mâu thuẫn trong gia đình. Vậy, cha mẹ nên làm gì để đồng hành cùng con, vừa yên tâm, vừa giúp con có lựa chọn đúng đắn?

1. Thừa nhận rằng con và mình… khác nhau

Phụ huynh 7X–8X lớn lên trong giai đoạn đất nước bắt đầu đổi mới, khi “nghề ổn định” (nhà nước, tài chính, y tế, sư phạm) được xem là bệ phóng an toàn. Nhưng con cái hôm nay trưởng thành trong thời đại công nghệ số, nơi những nghề mới như trí tuệ nhân tạo, sáng tạo nội dung, phân tích dữ liệu, năng lượng tái tạo… xuất hiện và thay đổi từng năm.

Nếu cha mẹ vẫn áp dụng thước đo cũ của thế hệ mình, con có thể sẽ bỏ lỡ những ngành nghề phù hợp hơn với bản thân mình ở thời đại ngày nay.

Bước đầu tiên là chấp nhận: con có góc nhìn khác, và điều đó không sai!

2. Lắng nghe để hiểu con thực sự muốn gì

Nhiều cha mẹ nghĩ rằng nếu để con tự quyết, con sẽ chọn sai. Nhưng thực tế, khi được lắng nghe, con sẽ trưởng thành và có trách nhiệm hơn.

• Thay vì gạt đi khi con nói muốn làm “designer” hay “youtuber”, hãy hỏi: “Con thấy điều gì hấp dẫn trong nghề này?”
• Thay vì cảnh báo “ngành đó bấp bênh lắm”, hãy gợi mở: “Con có kế hoạch gì để sống được với nghề này?”

Lắng nghe không có nghĩa là đồng ý ngay, mà là cho con cơ hội diễn đạt để cha mẹ hiểu rõ lý do và động lực thật sự.

3. Giúp con nhìn rõ thực tế bằng thông tin

Học sinh thường chỉ thấy mặt hào nhoáng của ngành mình thích: lương cao, sáng tạo, vinh danh… nhưng chưa thấy rõ yêu cầu và áp lực đi kèm. Đây là lúc cha mẹ có thể đồng hành:

• Cùng con tìm hiểu xu hướng việc làm đến từ các nguồn chính thống.
• Đọc mô tả ngành học từ trường đại học, trung tâm hướng nghiệp.
• Giúp con kết nối với người đi trước trong nghề để nghe chia sẻ thật.

Khi có dữ liệu và dẫn chứng, cuộc trò chuyện giữa cha mẹ – con cái sẽ bớt cảm tính và trở nên thực tế hơn.

4. Tôn trọng và đặt niềm tin vào quyết định của con

Cha mẹ có quyền góp ý, nhưng người học và làm việc là con. Nếu cha mẹ quyết định thay, con dễ rơi vào trạng thái học cho xong hoặc bỏ cuộc giữa chừng.

Quyết định cuối cùng nên là của con – vì chính con mới sống với lựa chọn đó.

5. Đồng hành lâu dài, không chỉ mùa thi

Chọn ngành chỉ là khởi đầu. Sau đó, con cần tiếp tục định hướng nghề nghiệp, thực tập, phát triển kỹ năng. Cha mẹ có thể đồng hành bằng cách:

• Khuyến khích con tham gia hoạt động ngoại khóa, trải nghiệm thực tế để thử sức với nhiều vai trò.
• Động viên khi con thất bại hoặc muốn thay đổi hướng đi.
• Gợi ý con xây dựng thói quen học suốt đời – kỹ năng quan trọng nhất để thích ứng với thế giới nghề nghiệp biến đổi nhanh chóng.

Giúp con chọn ngành không phải là định đoạt, mà là định hướng. Khi cha mẹ biết lắng nghe, cùng tìm thông tin và tôn trọng quyết định của con, cả gia đình sẽ có sự bình an hơn trong hành trình chọn ngành – và con sẽ tự tin hơn khi bước vào tương lai.

Điều quý giá nhất cha mẹ có thể làm cho con không phải là chọn thay, mà là cùng con tìm ra lựa chọn phù hợp. Với kinh nghiệm đồng hành cùng nhiều phụ huynh và học sinh, Lumos tin rằng một quyết định sáng suốt sẽ đến từ sự lắng nghe, tôn trọng và thông tin đáng tin cậy!

Chuyên gia tham vấn hướng nghiệp Lê Thị Thanh Diệu